Geschiedenis

De Sint Jozefparochie te Leusden, toen nog Hamersveld, is opgericht in 1855 door aartsbisschop Zwijsen van Utrecht. De geschiedenis van deze parochie gaat echter minstens terug tot in de elfde eeuw, toen in het huidige Oud-Leusden reeds een kerk stond die als parochiekerk van Leusden, Hamersveld, Amersfoort, Hoevelaken, Hohorst en Bavoort fungeerde. Deze Sint Antoniuskerk was verbonden met het benedictijnenklooster dat in 1006 door bisschop Ansfridus was gesticht op de plaats waar momenteel het landgoed De Hohorst is gelegen. In de zestiende eeuw vond in West-Europa, waaronder Nederland, de reformatie plaats. De Sint Antoniuskerk werd in 1580 door reformatoren geplunderd en even later overgenomen. Het grootste deel van de bevolking van Leusbroek, het huidige Leusden-Zuid, ging over naar het protestantisme, terwijl Hamersveld overwegend katholiek bleef. Omdat het sinds 1581 in het gebied van de Unie van Utrecht verboden was de katholieke godsdienst uit te oefenen, werd de eredienst lange tijd gevierd in boerenachterhuizen, onder andere van de boerderij De Rossenberg. In 1716 werd er weer een katholieke kerk gebouwd in Hamersveld.

Het huidige kerkgebouw werd gebouwd onder pastoor Otten. Het was ontworpen door architect C. Kramm en werd door aartspriester (vergelijkbaar met wat nu deken heet) Vermeulen geconsacreerd op 8 juni 1841. In 1981 is de opstelling in de kerk een kwartslag gedraaid en werd het parochiecentrum De Kom in gebruik genomen ter vervanging van de afgebrande Johanneshoeve.

Toen de pastoor van de parochie te Achterveld in 1979 met emeritaat ging, kwam er een gezamenlijk pastoraal team voor de beide Sint Jozefparochies te Achterveld en Leusden. Dit team bestond uit vier pastores: twee priesters en twee pastoraal werkers. In 1991 werd Henk Bloem benoemd tot pastoor van zowel Leusden als Achterveld. Vanaf 1996 bestond het pastoraal team uit een priester, een diaken en een pastoraal werker. Na het emeritaat van de diaken werden er een tweede pastorale werker benoemd. Op 30 september 2005 gingen beide parochies op in een parochieverband waartoe ook de parochies van Hoevelaken, Barneveld/Voorthuizen, Nijkerk, Ermelo en Putten gingen behoren. De naam van het nieuwe parochieverband werd Veluwe-Vallei. Er kwam een pastoraal team van twee priesters en drie pastorale werkers.

Per 1 januari 2011 ging het parochieverband op in één parochie, de St. Lucasparochie. De oorspronkelijke parochies werden in het vervolg aangeduid  als geloofsgemeenschappen met als toevoeging de oorspronkelijke naam van de parochie. Op dat moment bestond het pastoraal team uit één priester en drie pastorale werkers.

De parochie/geloofsgemeenschap speelde en speelt een belangrijke rol in het gemeenschapsleven van het dorp Leusden. In 1898 werd onder pastoor Leemkolk Huize Sint Ansfridus gebouwd, dat een klooster, een bejaardentehuis en een meisjesschool huisvestte. Als meisjesschool deed het dienst tot 1973, toen Klimrakker opende, en als bejaardentehuis tot 1975, toen 't Hamersveld in gebruik werd genomen. Op initiatief van pastoor Kitselaar werd in 1971 de Geertrudishof, een woningencomplex voor ouderen, geopend. In het huidige jongerencentrum De Til was de katholieke jongensschool Sint Johannes gehuisvest totdat in 1968 De Rossenberg de deuren opende. In 1976 werd vanuit de parochie de Stichting Jeugd- en Jongerenwerk opgericht, waaronder De Til valt. De parochie behoort ook, samen met de gemeentediakonieën van de Markuskerk en de Dorpskerk, tot de oprichters van de Vrijwillige Hulpdienst Leusden. Er waren banden met de organisaties van katholieke boeren en tuinders, katholieke plattelandsvrouwen en katholieke ouderen. Maar in de laatste jaren is de bevolking van Leusden steeds minder agrarisch geworden en op de K.B.O. na, zijn de katholieke organisatievormen bijna allen in grotere verbanden opgegaan.

De geloofsgemeenschap St.Jozef Leusden omvat het gebied van Leusden-Centrum, Leusden-Zuid en Stoutenburg. Van de ruim 25.000 inwoners is een kwart ingeschreven bij de geloofsgemeenschap. Het aantal parochianen is de afgelopen jaren nagenoeg stabiel gebleven, maar het aandeel ouderen is gestaag toegenomen. Het pastoraal beleid wordt uitgezet door de Pastoraatsgroep en het Parochiebestuur, in nauwe samenspraak met het pastoraal team. Naast de pastores zijn er ruim 500 vrijwilligers actief binnen de locatie. De meesten van hen werken in een van de ongeveer 30 werkgroepen die de geloofsgemeenschap St. Jozef Leusden rijk is. Zij hebben een onmisbaar aandeel in het totale pastoraat binnen de geloofsgemeenschap. En dat is een goede zaak, want kerk-zijn, dat doe je samen: Gods volk onderweg. Het is de taak van de in 2008 geïnstalleerde Pastoraatsgroep om het werk van de werkgroepen en van de pastores op elkaar af te stemmen.

Er wordt ook steeds meer samen gedaan met de andere kerken in Leusden, in het bijzonder de Protestantse Gemeente Leusden van Marcuskerk en Dorpskerk.

(De oudste en kostbaarste documenten met betrekking tot de oorspronkelijke St. Jozefparochie worden bewaard in het Archief Eemland te Amersfoort)